A finicky verb like 'fermi' transmits its effect

Students of Esperanto have no need for tables of irregular verbs.  They know all verbs follow the same pattern for person, number, tense, etc.  However some other lists of verbs may be useful.  Esperanto verbs often have tighter, more precise definitions than their equivalents in English or French.  Their meanings are narrower, more limited, more finicky.Take the verb ‘shut’ in English.  It can mean ‘to block or cover an opening’, ‘to discontinue an event’ etc or it may mean ‘to get blocked or covered or discontinued.   The same word can mean to change directly the situation of something or to indicate that the situation has somehow become changed.  In the second case it is not necessarily clear how.  The context decides which meaning is to be taken.  Esperanto verbs are narrower in scope.  When a person is using a language as his second, third or even fourth language, misunderstandings can occur more readily.  As this is usually the role for Esperanto, it needs to distinguish attentively between cause and effect.  The Esperanto core equivalent to ‘shut’ i.e. ‘fermi’ has only the first meanings, ‘to block or cover something, close some openingto discontinue an event‘ (the transitive ones).  The Esperanto equivalent for the second meaning, ‘to become blocked or covered or discontinued’‘ is ‘fermiĝi’, i.e. ‘something gets or becomes blocked, covered, discontinued’ (the intransitive ones).  See below.

Unfortunately Esperanto dictionaries do not usually have the space to spell out such definitions in full or give examples.  They call verbs like ‘fermi’ ‘transitive‘, because the action transfers or transmits to something else.  They use shorthand for this, e.g. trans or tr   The action ‘fermi’ transmits an effect to some other matter.  If it does not transmit, i.e. transfer its effect, the speaker must make this process (or lack of process!) clear by saying ‘fermiĝi’ – ‘gets shut’, ‘becomes closed’.

shut ferm(iĝ)i Fulcher and Long : English-Esperanto Dictionary 1949
shut fermi tr, -iĝi Wells : Teach Yourself Esperanto Dictionary 2010
shut fermi [tr]; -iĝi Benson : Comprehensive English-Esperanto Dictionary 1995
Here are some other Esperanto verbs like ‘fermi‘.  In Esperanto two parties are assumed to be involved in this kind of action.  The parties may be animate or inanimate.  One party transmits its action somehow to the second.  These verbs are transitive.  Definitions below are given in English and examples in Esperanto, but to avoid confusion the ‘normal’ dictionary equivalents are not usually included.  If the speaker wishes to state this type of action is confined to one party, i.e. to its own ‘actor’ or ‘subject’, then he must make this explicit, no matter whether the party is animate or inanimate.  This is expressed by ‘iĝi’, to become or get into some state.  Maybe some examples will help.

X directly transmits action to some Y

X experiences the action on itself

Balancas

X moves Y rhythmically to and fro

Balanciĝas

X gets moved rhythmically to and fro

 ŝi balancas la kapon laŭ la takto de la muziko

la malgranda ŝipo balanciĝis sur la maro

Banas

X keeps Y in liquid to clean, rest or cure

Baniĝas

X gets kept in liquid for some reason

 Ĉiuvespere li banis la bebon kaj poste banis sin mem.

La branĉoj de la saliko baniĝis en la rivero

Ĉagrenas

X causes Y annoyance or displeasure

Ĉagreniĝas

X feels annoyance or displeasure

 la malfrueco de la trajno multe ĉagrenis lin

pro la rompo de la ludilo la infano forte ĉagreniĝis

Etendas

X makes Y stretch over more space or time

Etendiĝas

X gets stretched over more space or time

 ŝi etendis la brakon kaj prenis la frukton de la arbo

la kampoj etendiĝis ĝis la horizonto

Fendas

X splits Y into pieces by force or speed

Fendiĝas

X gets split into pieces by force or speed

 la fulmo fendis la arbon en du pecojn

 la molekulo fendiĝis en partojn

Fermas

X makes Y inaccessible, blocked, discontinued

Fermiĝas

X becomes inaccessible or discontinued

 ili fermis la breĉon per grandaj ŝtonoj

la kongreso fermiĝis per aplaŭdado

Finas

X brings Y to completion

Finiĝas

X reaches completion

 kiam li jam finis paroli, li finis sian trinkon

kiam la kunveno finiĝis, la homoj foriris

Fleksas

X makes Y bend under effort

Fleksiĝas

X becomes bent under effort, yield

 la knabo fleksis kaj la branĉon kaj la brakon

 pli bone fleksiĝi ol rompiĝi

Izolas

X separates Y from others (isolates, insulates)

Izoliĝas

X becomes separate from others

 en la pasinto oni izolis leprulojn rigore

 la malsana besto malfortiĝis kaj izoliĝis de la ceteraj

Klinas

X puts Y at an angled position

Kliniĝas

X gets into an angled position

 la neĝo klinis la branĉojn al la tero

 ŝi kliniĝis super la infanon por vidi ĝin pli bone

Kolektas

X brings Y into a common or close position

Kolektiĝas

X come together into a common position

 li kolektis mortintajn branĉojn por hejtado

 kolektiĝis pacaj batalantoj

Komencas

X puts Y into its initial phase

Komenciĝas

X enters its initial phase

 kiam li komencis verki, li komencis novan poemon.

 kio komenciĝis, tio ankaŭ finiĝos

Levas

X raises Y to higher level

Leviĝas

X rises up to higher level

 mi levas mian glason al via sano

 la suno leviĝas en la oriento

Montras

X puts Y where it can be seen

Montriĝas

 X becomes visible, evident

 la lipoj ne montru kion manĝas la buŝoz

 en la mateno denove montriĝos la suno

Movas

X puts Y into another position

Moviĝas

X gets into another position

 li provis movi ĉielon kaj teron sed ankoraŭ ne sukcesis

eĉ ŝtono verdiĝas, se ĝi longe ne moviĝasz

Naskas

X brings Y into the world

Naskiĝas

X comes into the world, into being

 mono monon naskasz

 monto gravediĝis, muso naskiĝisz

Renversas

X overturns Y, suddenly or not

Renversiĝas

X gets into an overturned position

 li renversis la botelon por trinki la lastan guton

post mia malapero renversiĝu la tero!z

Rompas

X separates Y into pieces by force, speed

Rompiĝas

X becomes separate pieces

 rompu la murojn inter la popoloj!

 longe ĉerpas la kruĉo, ĝis ĝi fine rompiĝasz

Rulas

moves Y in manner of cylinder or barrel

Ruliĝas

X gets moving on its axis

 la infanoj rulis neĝbulon laŭ la strato

 la hundo ruliĝis sur la herbaro

Renkontas

faces Y

Renkontiĝas

X face one another

 pli bone estas renkonti ursinon ol malsaĝulon

 ili renkontiĝis en la strato hieraŭ

Skuas

moves Y to and fro with speed or force

Skuiĝas

X gets moved repeatedly to and fro

 la malseka terhundo skuis la raton kaj poste sin mem

 dum la seismo la tero forte skuiĝis

Svingas

moves Y through the air to and fro

Svingiĝas

 X gets moved in the air to and fro

 li svingis la ĉapelon por saluti la homamason

la hamako svinĝiĝas malrapide pro la vento

Sufokas

kills Y through lack of air

Sufokiĝas

X dies through lack of air

 li sufokis lin sub granda kuseno

 la grego kuris en la maron kaj sufokiĝis

Ŝancelas

pushes Y strongly to and fro

Ŝanceliĝas

X gets unsteady; hesitates

la ventoj ŝancelas la maljunan arbon

la ebriulo ŝanceliĝis sed ne falis

Ŝanĝas

makes Y different

Ŝanĝiĝas

X passes from one state to another

ŝi ŝanĝis la littukojn, ĉar ŝi atendis gaston

pro subita kolero ŝia vizaĝo ŝanĝiĝis de pala ĝis ruĝa aspekto

Ŝiras

tears Y apart forcefully

Ŝiriĝas

X gets torn in pieces

de unu bovo oni du felojn ne ŝirasz

muslino facile ŝiriĝas

Trenas

drags Y behind oneself

Treniĝas

X drags by

oni vokas la bovon ne festeni, sed [ion] treniz

ŝia jupo treniĝis en la koto

Turnas

rotates Y round its axis

Turniĝas

X gets moved round its axis

Li turnis la ŝlosilon en la seruro

la pordo turniĝis sur sia hoko

Vekas

rouses Y from sleep

Vekiĝas

X gets roused from sleep

se birdo tro bekas, la katon ĝi vekasz

ŝi vekiĝis el terura sonĝo

Verŝas

pour Y out

Verŝiĝas

X gets poured out

Li verŝis vinon el botelo en glason

La pluvo verŝiĝis el la nigraj nuboj

z from Zamenhof’s Proverbaro Esperanta